Publikacje Muzeum

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 7

Stosunki społeczne na wsiach księstw opolskiego i raciborskiego w epoce Habsburgów (XVI–XVII wiek) w świetle aktów prawnych i akt sądowych. Materiały

Opracował: Roman Sękowski

Publikacja pt. Stosunki społeczne na wsiach księstw opolskiego i raciborskiego w epoce Habsburgów (XVI–XVII wiek) w świetle aktów prawnych i akt sądowych. Materiały przybliża nieznane lub mało znane i w większości niepublikowane źródła z okresu panowania Habsburgów na Śląsku. Wykorzystano w niej dwie grupy dokumentów: źródła normatywne regulujące stosunki społeczne na wsiach w XVI–XVII wieku oraz akta sądowe. Prawie wszystkie spisane zostały w języku czeskim, który był językiem urzędowym w księstwach opolskim i raciborskim. Na niniejsze opracowanie składają się: wprowadzenie do problemu i omówienie stosunków społecznych w oparciu o przedstawiony materiał źródłowy oraz teksty źródłowe w oryginale i tłumaczeniu na język polski wraz z komentarzami.
Publikacja stanowi zbiór cennych informacji dla historyków, kulturoznawców, socjologów oraz przedstawicieli innych dziedzin nauki, wypełniając dotychczasowe braki, a także dla wszystkich zainteresowanych przeszłością i losami dawnych mieszkańców tych ziem.

ISBN 978-83-941769-2-1
235x160 mm, s.  , 2016

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 6

Dzieje rodu Morysów ze Śląska Cieszyńskiego od XVIII do początku XX wieku

Autor: Michael Morys-Twarowski

Dzieje rodu Morysów ze Śląska Cieszyńskiego od XVIII do początku XX wieku to owoc 21 lat poszukiwań genealogicznych. Zaczęło się od rozmów z najstarszymi krewnymi, a zakończyło na kwerendach archiwalnych w Polsce, Czechach i Austrii. Biogramy Tomasza Morysa (ok. 1706–1750) i jego 142 potomków do szóstego pokolenia to nie tylko zestaw dat, ale niemal wszystko, co udało się „wycisnąć” ze źródeł. Jednocześnie to nietypowa książka historyczna, gdzie wielkie wydarzenia dziejowe pozostają w dalekim tle, a na pierwszym planie znajdują się ludzie, o których badacze zwykle nie pisali.

Szersze grono czytelników zainteresuje z pewnością wstęp, będący swego rodzaju poradnikiem, jak szukać chłopskich przodków ze Śląska Cieszyńskiego.

ISBN 978-83-941769-6-9
235x160 mm, s. 176, 2016

Rocznik Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”. Tom 4 (2016)

Periodyk, którego tematyka dotyka materialnego i niematerialnego dziedzictwa wsi Górnego Śląska oraz innych obszarów w granicach administracyjnych współczesnego województwa śląskiego. Stawiamy sobie za cel interdyscyplinarne podejście badawcze w prezentowanych na jego łamach studiach i opracowaniach. Chcemy przedstawiać prace etnografów, folklorystów, antropologów, kulturoznawców, historyków, architektów, historyków sztuki, etnosocjologów oraz archeologów, a co za tym idzie wykorzystywać ich warsztat badawczy i prezentować wynikające z podjętej metodologii ustalenia.

Spis treści

ISSN 2353-2734
235x160 mm, s.288, 2016

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 5

Wieś zaginiona. Stan i perspektywy badań

Redakcja naukowa:
Przemysław Nocuń
Agnieszka Przybyła-Dumin
Krzysztof Fokt

„Wieś” nie jest zjawiskiem odwiecznym ani uniwersalnym, lecz wytworem pewnych unikalnych okoliczności historycznych, w których spotkały się stabilizacja osadnictwa i intensyfikacja gospodarki rolnej oraz idea samorządnej gromady kmiecej. 

Powstały w wiekach XII–XIV model wsi lokacyjnej trwał w niezmieniających się w sposób zasadniczy ramach aż po wiek XVIII. Dopiero stulecia XIX i XX doprowadziły do stopniowej dekompozycji struktur średniowiecznej i wczesnonowożytnej wsi, wyrywając jej mieszkańców z „matecznika” małych autonomicznych społeczności i wtłaczając ich w stalowe ramy świata nowoczesnego, uprzemysłowionego, zatomizowanego. 

Głównym przedmiotem zainteresowania autorów tekstów wydanych w niniejszym tomie jest nie wieś jako taka, czy to nowoczesna, czy dawna, lecz zaginiona, rozumiana na różne sposoby. Większość publikowanych tekstów sytuuje się w nurcie Wüstungsforschung, czyli studiów nad osadami fizycznie opuszczonymi (tzw. pustki lub pustacie). Oprócz jednak najbardziej dosłownego rozumienia pojęcia „wieś zaginiona” – stawiającego znak równości między osadą zaginioną a opuszczoną bądź porzuconą przez mieszkańców – autorzy zaprezentowali także kilka bardziej metaforycznych prób odczytania tematu przewodniego.

ISBN 978-83-941769-5-2
235x160 mm, s. 338

Przewodnik po Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”

Nowy przewodnik poprowadzi Państwa przez ekspozycję muzealną (77 obiektów na pow. 22,7 ha) i zapozna z wiedzą na temat złożonego charakteru kultury ludowej kształtującej się w ciągu wieków – w szczególności związanej z tradycyjnym budownictwem ludowym górnośląskim i zagłębiowskim. Obiekty pochodzą z okresu od końca XVIII wieku do lat 40. XX wieku, z Górnego Śląska (bez Opolszczyzny) oraz Zagłębia Dąbrowskiego.

Mamy nadzieję, że zwiedzając Muzeum skorzystacie Państwo ze złożonego tu ogromnego „depozytu pamięci” i doświadczycie uczucia nostalgii za ładem i harmonią codziennego życia, które przebiegało dawniej w bliższym kontakcie z naturą. Tak się składa, że w dzisiejszych czasach mamy coraz więcej powodów do refleksji nad kondycją ludzkiego losu, niech zatem Muzeum, naznaczone duchem przeszłości i tradycji pielęgnowanej przez naszych przodków, będzie dla Państwa miejscem częstych powrotów.

ISBN 978-83-941769-7-6
235x140 mm, s. 

Rocznik Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”. Tom 3 (2015)

Periodyk, którego tematyka dotyka materialnego i niematerialnego dziedzictwa wsi Górnego Śląska oraz innych obszarów w granicach administracyjnych współczesnego województwa śląskiego. Stawiamy sobie za cel interdyscyplinarne podejście badawcze w prezentowanych na jego łamach studiach i opracowaniach. Chcemy przedstawiać prace etnografów, folklorystów, antropologów, kulturoznawców, historyków, architektów, historyków sztuki, etnosocjologów oraz archeologów, a co za tym idzie wykorzystywać ich warsztat badawczy i prezentować wynikające z podjętej metodologii ustalenia.

Spis treści

ISSN 2353-2734
235x160 mm, s. 239, 2015

Rocznik Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”. Tom 2 (2014)

Periodyk, którego tematyka dotyka materialnego i niematerialnego dziedzictwa wsi Górnego Śląska oraz innych obszarów w granicach administracyjnych współczesnego województwa śląskiego. Stawiamy sobie za cel interdyscyplinarne podejście badawcze w prezentowanych na jego łamach studiach i opracowaniach. Chcemy przedstawiać prace etnografów, folklorystów, antropologów, kulturoznawców, historyków, architektów, historyków sztuki, etnosocjologów oraz archeologów, a co za tym idzie wykorzystywać ich warsztat badawczy i prezentować wynikające z podjętej metodologii ustalenia.

Spis treści

ISSN 2353-2734
235x160 mm, s. 268, 2014

Rocznik Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, Tom 1 (2013)

Periodykiem, którego tematyka dotyka materialnego i niematerialnego dziedzictwa wsi Górnego Śląska oraz innych obszarów w granicach administracyjnych współczesnego województwa śląskiego. Stawiamy sobie za cel interdyscyplinarne podejście badawcze w prezentowanych na jego łamach studiach i opracowaniach. Chcemy przedstawiać prace etnografów, folklorystów, antropologów, kulturoznawców, historyków, architektów, historyków sztuki, etnosocjologów oraz archeologów, a co za tym idzie wykorzystywać ich warsztat badawczy i prezentować wynikające z podjętej metodologii ustalenia.

Zakres merytoryczny Rocznika obejmie również prace poświęcone obiektom położonym na śląskim odcinku Szlaku Architektury Drewnianej, którego operatorem Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” stało się na początku 2013 roku.

Publikacje umieszczane są w trzech działach: artykuły/studia, materiały/koncepcje oraz recenzje/opinie. Przyjmowane są jedynie teksty oryginalne, wcześniej niepublikowane, pod warunkiem uzyskania pozytywnej opinii dwóch wskazanych przez redakcję recenzentów.

Rocznik „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” wydawany jest raz w roku, w wersji papierowej.

Spis treści

ISSN 2353-2734
235x160 mm, s. 176, 2013

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 4

Księgi sądowe wiejskie z Chorzowa i Dębu z lat 1534-1804, opracowane przez Zdzisława Jedynaka przy współpracy Andrzeja Sośnierza

Pragniemy przedstawić Państwu nową – cenną i wyjątkową publikację Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, jaką są Księgi sądowe wiejskie z Chorzowa i Dębu z lat 1534-1804, opracowane przez dr. Zdzisława Jedynaka przy współpracy Andrzeja Sośnierza. Książka wydana została w ramach serii Monografie i Materiały, a stanowi opracowanie unikalnych w skali Górnego Śląska, nieznanych wcześniej, sądowych ksiąg wiejskich, które przechowywane są obecnie w jednym z berlińskich archiwów.

Dokumenty ujęte w księgach (datowane na XVI-XIX wiek) zostały odczytane i opublikowane (wraz z tłumaczeniami). Całość poprzedzona jest wstępem, pozwalającym na przedstawienie kontekstu ich powstawania, a zatem na poznanie życia mieszkańców Dębu i Starego Chorzowa. Co ciekawe, do dziś w obu tych dzielnicach żyją osoby noszące te same nazwiska, co bohaterowie archiwaliów.

Do książki dołączona została płyta ze skanami wszystkich stron omawianych ksiąg sądowych.

ISBN 978-83-932093-6-1
235x160 mm, s. 527 + płyta

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 3

"Proza folklorystyczna u progu XXI wieku. Podanie, opowieść wspomnieniowa, legenda współczesna. Materiały"

Zebrała, opracowała, wstępem opatrzyła: Agnieszka Przybyła-Dumin

Opowieści rodem z folkloru, czy będzie to przenoszące w sferę wierzeniowości i ludowej interpretacji historii podanie, będąca nośnikiem życiowego doświadczenia opowieść wspomnieniowa, czy rozładowująca społeczne napięcia i stanowiąca odpowiedź na niewiadomą legenda współczesna, stanowią przykład niezwykłej sztuki słowa, potencjału twórczego tkwiącego w człowieku, a także sposobu reagowania na rozliczne psychologiczno-społeczne problemy. Bezrefleksyjnie, niemal bezwiednie tworzone i przekazywane realizują doniosłe funkcje – wychowują, ostrzegają, informują, kompensują, bawią. W znacznej mierze stanowią o wiedzy potocznej współczesnego człowieka. Materiał prezentowany w tej publikacji, obejmuje trzy gatunki prozy folklorystycznej – podanie, opowieść wspomnieniową i legendę współczesną. Został zebrany dzięki wywiadom przeprowadzonym w latach 1999–2004 na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.

 ISBN 978-83-7164-759-8
235x160 mm, s. 398, 2013 

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 2

"Proza folklorystyczna u progu XXI wieku. Bajka ludowa, legenda, anegdota. Materiały"

Zebrała, opracowała, wstępem opatrzyła: Agnieszka Przybyła-Dumin

Opowieści rodem z folkloru, czy będzie to odsyłająca w świat nierzeczywisty – fikcyjna i artystyczna bajka, wykazująca znamiona prawdziwości legenda czy rozbrajająca komizmem anegdota, stanowią przykład niezwykłej sztuki słowa, potencjału twórczego tkwiącego w człowieku, a także sposobu radzenia sobie z psychologiczno-społecznymi problemami. Badanie tych tekstów daje możliwość wglądu w system wartości i sposób myślenia społeczności, która jest ich przekazicielem, a tym samym zbliżenia się do odpowiedzi na pytanie, kim jest człowiek i w jaki sposób funkcjonuje. Materiał prezentowany w tej publikacji obejmuje trzy gatunki prozy folklorystycznej – bajkę ludową, legendę, i anegdotę. Został zebrany dzięki wywiadom przeprowadzonym w latach 1999–2004 na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.

ISBN 978-83-7164-758-1
235x160 mm, s. 338, 2013

Seria: MONOGRAFIE I MATERIAŁY 1

"Proza folklorystyczna u progu XXI wieku na podstawie badań terenowych. Monografia"

Autor: Agnieszka Przybyła-Dumin

Świat różnorodnych, pochodzących z folkloru opowieści to świat niezwykły, zastanawiający, zawierający nieprzebrane bogactwo wiedzy o jego twórcach i nosicielach – ich wartościach, normach, obawach, światopoglądzie. To także niesamowity sposób ich porozumiewania się, informowania o rzeczywistości, ostrzegania przed niebezpieczeństwem, sygnalizowania społecznych oczekiwań, pobudzania odpowiednich emocji, rozładowywania napięcia, kształtowania postaw moralnych i wreszcie realizowania właściwości twórczych, które stały się ludzką potrzebą wraz z rozwojem umysłu. To sposób reagowania na sytuacje lękowe, niewłaściwe postępowanie, niewiedzę. Opowieści towarzyszą człowiekowi od tak dawna, że stały się nieodłącznym elementem komunikowania się, objawiają się we wszystkich sferach życia i pomagają rozwiązywać rozliczne problemy jednostkowe i społeczne. Są kolektywną receptą, dzięki której mnogie dylematy, trudności i obawy znajdują swe rozwiązanie. Monografia pt. Proza folklorystyczna u progu XXI wieku stanowi podsumowanie wieloletnich badań terenowych prowadzonych w Zagłębiu Dąbrowskim. Zapisowi i analizie podlegało sześć gatunków epickich: bajka ludowa, legenda, anegdota, podanie, opowieść wspomnieniowa, legenda współczesna, obecnych w przekazie pod koniec XX i w pierwszych latach XXI wieku. Mimo wielu bowiem przemian nie zaprzestaliśmy snucia podobnych historii. Ulegają transformacji, ale nadal stanowią nieodłączny element naszego życia.

 ISBN 978-83-7164-760-4
235x160 mm, s. 326, 2013

Seria wydawnicza pt. „Historia, ludzie i miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego Muzeum "Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” została powołana do życia w celu przybliżenia wiedzy na temat obiektów posadowionych na ekspozycji muzealnej – ich historii, konstrukcji, właścicielach. Zgodnie z założeniami, w kolejnych numerach cyklu, prezentowane są budynki i zagrody nie tylko jako obiekty muzealne, ale przede wszystkim miejsce pełniące funkcje użytkowe, do niedawna zamieszkałe przez ludzi, z ich codziennymi troskami i radościami.

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego MGPE. Tom 10

nr 10. Chałupa z Bykowiny

Maciej Droń

Dziesiąty zeszyt serii traktuje o jednym z „nowszych” (w sensie czasu posadowienia) obiektów ekspozycji stałej Muzeum, jakim jest chałupa z Bykowiny, dzisiejszej dzielnicy Rudy Śląskiej. Skromny budynek o prostej konstrukcji i układzie wnętrz swoje istnienie w Bykowinie zakończył jako dom typowej śląskiej rodziny robotniczej, aby następnie – de­cyzją spadkobierców – znaleźć godne miejsce w chorzowskim skansenie, gdzie wyznaczono mu zadanie pomieszczenia ekspozy­cji obrazującej realia wiejskiego handlu.

ISBN 978-83-941769-4-5

170x125 mm, s. 68, 2016

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego MGPE. Tom 9

nr 9. Spichlerze plebańskie z Warszowic i Pilchowic
Piotr Rygus

Na łamach dziewiątego zeszytu przedstawione zostały dwa spichlerze plebańskie, nazywane także farskimi. Podziwiając konstrukcje i zgłębiając ich historię warto pamiętać, że są to jedne z niewielu tego typu obiektów, które zachowały się na Górnym Śląsku do naszych czasów. Z końcem XIX wieku powszechne stało się przechowywanie zapasów i utensyliów na strychach i w komorach, co spowodowało zanikanie wolnostojących spichlerzy.

ISBN 978-83-941769-1-4
170x125 mm, s. 46, 2015 

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego MGPE. Tom 8

nr 8. Szkoła z Wapienicy
Dagmara Tomiczek

Ósmy zeszyt poświęcony został szkole z Wapienicy, która od początku była obiektem wybudowanym z przeznaczeniem na tego typu placówkę. Dlatego jako budynek stanowiła doskonałą reprezentację małych wiejskich szkół ludowych z XIX wieku, w których na terenie Górnego Śląska podejmowano trud nauczania i wychowania dzieci oraz młodzieży. Funkcja opisywanego obiektu pozwoliła na refleksję nad niełatwym rozwojem edukacji na Śląsku Cieszyńskim. Dała również możliwość szerszego spojrzenia na problemy ówczesnych edukatorów i uczniów.

ISBN 978-83-941769-0-7
170x125 mm, s. 64, 2015 

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 7

nr 7. Chałupa z Frydka
Barbara Grabny, Ewa Zacharyasz

Siódmy tomik serii poświęcony został chałupie z Frydka, która wchodzi obecnie w skład zagrody bogatego gospodarza, ulokowanej w Muzeum w części ekspozycji prezentującej budownictwo podregionu pszczyńsko-rybnickiego. Brak potomków właścicieli drewnianej chałupy spowodował konieczność przeprowadzenia wnikliwych kwerend metrykalnych. W wyniku tych prac udało się odtworzyć genealogię rodziny i ustalić kolejnych właścicieli budynku.


ISBN 978-83-932093-8-5
170x125 mm, s. 63, 2015

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 6

nr 6. Chałupa z Kromołowa
Piotr Rygus

Tematem szóstego tomiku jest chałupa z Kromołowa. Obiekt ten stanowi przykład budownictwa małomiasteczkowego z regionu Zagłębia Dąbrowskiego. Jego pierwotna lokalizacja, w sąsiedztwie miejskiego rynku, dodatkowo wyróżnia go na ekspozycji muzealnej, ponieważ większość z prezentowanych obiektów pochodzi z terenów wiejskich. Chałupa została wzniesiona jako dom rodzinny, lecz przez długi czas w jednej z izb znajdowała się pracownia tkacka.


ISBN 978-83-932093-9-2
170x125 mm, s. 50, 2015

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 5

nr 5. Młyn wodny z Imielina
Piotr Rygus

Tematem piątego zeszytu serii muzealnej jest budynek młyna wodnego z terenu Imielina – Jamnic. To kolejny przykład zabytkowego obiektu posadowionego na ekspozycji muzealnej chorzowskiego skansenu związanego z przemysłem wiejskim. W 2014 roku młynarstwo wiejskie oraz sam budynek młyna zajmowało w działalności Muzeum szczególne miejsce. Zakończono bowiem realizację remontu budynku oraz usytuowanych przy nim cieków wodnych, doprowadzając do jego uruchomienia po raz pierwszy poza miejscem dotychczasowej lokalizacji.

ISBN 978-83-932093-5-4
170x125 mm, s. 52, 2014

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 4

nr 4. Karczma ze Świerczyńca
Barbara Grabny, Agnieszka Przybyła-Dumin, Ewa Zacharyasz

Czwarty tomik serii został poświęcony obiektowi związanemu z wypoczynkiem i rozrywką, mianowicie karczmie pochodzącej ze Świerczyńca, której usytuowanie na uboczu i losy mieszkańców stanowiły przed przystąpieniem do badań niemałą zagadkę.

ISBN 978-83-932093-4-7
170x125 mm, s. 56, 2014

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 3

nr 3. Garbarnia z Koniakowa
Piotr Rygus

Na łamach trzeciego zeszytu serii muzealnej przybliżony został obiekt o charakterze przemysłowym – garbarnia z Koniakowa, stanowiąca pamiątkę oraz źródło wiedzy o uprawianym w minionych latach przez górali beskidzkich rzemiośle, z którą wiąże się także ciekawa i bogata historia rodzinna.

ISBN 978-83-932093-3-0
170x125 mm, s. 44, 2014

Historia, ludzie, miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 2

nr 2. Zagroda robotników leśnych z Bruśka
Piotr Rygus

Przedmiotem drugiego tomiku serii jest zagroda robotników leśnych, a w szczególności – dom mieszkalny ze wsi Brusiek w powiecie lublinieckim. Jego treść powinna zainteresować nie tylko miłośników architektury drewnianej czy etnografów, ale i amatorów ciekawostek dotyczących historii Górnego Śląska, gdyż opisywana chałupa związana jest z dziejami funkcjonującego w tym regionie hutnictwa.

ISBN 978-83-932093-2-3
170x125 mm, s. 55, 2014

Historia, ludzie i miejsca. Zeszyty budownictwa drewnianego. Tom 1

nr 1. Chałupa z zagrody łakowej z Istebnej
Piotr Rygus

Treść pierwszego zeszytu przedstawia dzieje chałupy z zagrody łąkowej, wzniesionej w górskiej miejscowości Istebna. Ten malowniczy budynek, będący pierwszym eksponatem na trasie zwiedzania, w swojej długiej historii udzielił gościny wielu osobom, z którymi związane są liczne wspomnienia i rodzinne tradycje.

ISBN 978-83-932090-1-6
170x125 mm, s. 50, 2013