Czy bez pszczół człowiek mógłby przetrwać? Jak wygląda świat z perspektywy królowej, robotnicy i trutnia? I dlaczego mały owad odegrał tak wielką rolę w historii ludzkości? Odpowiedzi będzie można znaleźć na nowej wystawie „ULiversum”, której otwarcie odbędzie się 20 września w Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”.
Pszczoły kojarzymy przede wszystkim z miodem. Tymczasem ich znaczenie dla człowieka jest znacznie większe – są częścią ekosystemu, wpływają na gospodarkę, rolnictwo i kulturę, a relacja człowieka z tymi niezwykłymi owadami liczy sobie tysiące lat. Właśnie jej poświęcona jest nowa wystawa „ULiversum”, przygotowana w zabytkowym XVIII-wiecznym spichlerzu z Simoradza.
To wystawa, która łączy etnografię, historię, przyrodę i współczesne spojrzenie na ochronę zapylaczy. Opowiada o tym, jak człowiek korzystał z dobrodziejstw pszczół, jak rozwijało się bartnictwo i pszczelarstwo oraz jak na przestrzeni wieków zmieniała się wiedza o życiu pszczelej rodziny.
Historia rozpoczyna się w czasach prehistorycznych i prowadzi przez tradycje bartnicze i pasieczne aż do współczesności. Nie pominięto również problemów, z którymi mierzą się dziś pszczoły – chorób, zagrożeń środowiskowych i kurczenia się ich populacji.
„ULiversum” pozwala spojrzeć na pszczołę z zupełnie innej perspektywy. Zwiedzający będą mogli dokładnie przyjrzeć się budowie jej ciała dzięki realistycznemu modelowi, poznać role królowej, robotnicy i trutnia, a także dowiedzieć się, jak wygląda życie pszczelej rodziny w różnych porach roku.
Wystawa przybliża też postacie związane z historią pszczelarstwa, wśród nich św. Ambrożego, patrona pszczelarzy, oraz Jana Dzierżona i Lorenzo Langstrotha – pionierów nowoczesnego pszczelarstwa.
Nie zabraknie także odpowiedzi na bardzo praktyczne pytania: na czym polega praca pszczelarza, jakich narzędzi używa i co właściwie zawdzięczamy pszczołom? Zwiedzający poznają miododajne rośliny oraz produkty pszczele – od miodu i wosku po pyłek.
Nie tylko oglądanie, ale i doświadczanie
„ULiversum” zaprojektowano tak, by zachęcać do aktywnego poznawania ekspozycji. Obok zabytkowych muzealiów znalazły się tu elementy dotykowe i sensoryczne, m.in. model pszczoły oraz stanowisko zapachowe. Na zwiedzających czekają także karty pracy, stanowiska do gier oraz miejsce odpoczynku.
Wystawę przygotowano również z myślą o osobach ze szczególnymi potrzebami. Dostępne będą m.in. teksty w formacie ETR – łatwym do czytania i rozumienia, tłumaczenia na Polski Język Migowy, audiodeskrypcje, tyflografiki oraz elementy dotykowe.
Także przestrzeń wokół spichlerza stała się częścią opowieści. Umieszczono tam hoteliki dla zapylaczy i rośliny miododajne, tworząc miejsce, w którym można obserwować i poznawać świat owadów również poza salą wystawową.
Od muzealnej pasieki do „ULiversum”
Wystawę można połączyć ze zwiedzaniem muzealnych pasiek znajdujących się przy chałupach z Frydka i Łaz. Przygotowano specjalną trasę prowadzącą od kasy Muzeum przez pasieki aż do spichlerza z Simoradza.
– „ULiversum” to opowieść o relacji, która jest znacznie starsza i ważniejsza, niż mogłoby się wydawać. Chcemy pokazać pszczołę nie tylko jako producentkę miodu, ale jako niezwykle ważnego uczestnika naszego świata – przyrody, gospodarki, kultury i historii – podkreślają twórcy wystawy.
Otwarcie już 20 września
Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” zaprasza na otwarcie wystawy „ULiversum” 20 września 2026 roku.
Wystawa znajduje się w spichlerzu z Simoradza, około 700 metrów od kasy Muzeum. Będzie dostępna w sezonie wysokim od wtorku do niedzieli, w godzinach otwarcia Muzeum. Zwiedzanie „ULiversum” nie wymaga dodatkowego biletu – wystawa jest dostępna w ramach biletu na całą ekspozycję muzealną.
***
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Wysokość dofinansowania: 225 000 zł
Całkowita wartość projektu netto: 286 141 zł
***
Kurator:
Magdalena Cielesta
Koordynator projektu:
Anna Anzorge-Potrzebowska
Projekt i realizacja:
VidiFilm
Zespół projektowy – Aleksandra Lubos-Zadroż, Patrycja Wojda, Alicja Schatton-Lubos
Zespół realizacyjny – Werner Lubos, Wojciech Węglarski, Artur Lubos, Liliana Białas – Artmalist (model pszczoły)
Koordynacja dostępności:
Anna Macherzyńska-Swoboda
ETR:
Fundacja Instytut Dostępności Akces Lab
Audiodeskrypcja:
Fundacja Szansa – Jesteśmy Razem
Tłumaczenie na PJM:
Irena Piecha
Korekta tekstów:
Barbara Papaj, Katarzyna Gierszewska-Widota
Konserwacja:
Paulina Chyłka-Księżarek, Małgorzata Książek, Sylwia Kudła-Herner – Pracownia Konserwacji Zabytków Artcon, Piotr Sworzeń
Fotografie:
Michał Szalast
Audioprzewodnik:
Michał Hrobak
Aranżacja zieleni:
Małgorzata Przysiewkowska, Michał Niesporek oraz uczniowie klasy III b Katowickiego Centrum Edukacji Zawodowej w Katowicach i uczniowie klasy IV a Zespołu Szkół Budowlanych w Chorzowie
Konsultacja merytoryczna:
Henryk Działo – Pasieka „Natura” Wojkowice, Śląski Związek Pszczelarzy
Współpraca:
Barbara Klajmon, Damian Adamczak, Jan Patkowski, Eugeniusz Potempa, Janusz Bajda, Grzegorz Haśnik
Partnerem wystawy jest Śląski Związek Pszczelarzy.
