W związku z organizacją i przygotowaniami do Nocy Muzeów w skansenie informujemy:
– 16 maja (sobota) muzeum będzie nieczynne w godzinach porannych i zostanie otwarte o godzinie 18.00 dla zwiedzających w ramach wydarzenia,
– 17 maja (niedziela) – muzeum otwarte będzie w godzinach od 10.00 do 19.00, wstęp do 18.00, obiekty nie będą udostępnione, zwiedzanie spacerowe, bilety wstępu w cenie 10 zł (bilety spacerowe).
Po raz pierwszy w historii reaktywowanych Międzyuczelnianych Obozów Etnograficznych ich uczestnicy wyruszą w teren województwa śląskiego. Od 8 do 16 maja 2026 roku 62 studentów etnologii z siedmiu polskich uczelni będzie badać dziedzictwo kulturowe Górali Śląskich i Górali Żywieckich oraz dokumentować losy mieszkańców wsi zalanych podczas budowy zbiorników retencyjnych na Sole.
Czym jest Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny?
Międzyuczelniany Obóz Etnograficzny (MOE) to unikatowe przedsięwzięcie dydaktyczno-badawcze, które umożliwia studentom etnologii bezpośredni kontakt z rozmówcami w terenie i praktyczne przeprowadzanie wywiadów etnograficznych. Obozy organizowane były w latach 60.–80. XX wieku, a dwa lata temu zostały reaktywowane – pierwsze dwie edycje odbyły się w Kolbuszowej i na Podlasiu. Tegoroczna, trzecia edycja to pierwsze wydarzenie tego cyklu w województwie śląskim.
Organizatorzy i uczestnicy
Obóz jest organizowany przez Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi oraz Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce. Udział weźmie 62 studentów i studentek wraz z opiekunami z siedmiu uczelni: Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie oraz Uniwersytetu Gdańskiego.
Program
Baza główna obozu mieści się w Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”. Oficjalne otwarcie odbędzie się w sobotę, 9 maja o godz. 10:00. Następnego dnia uczestnicy wyruszą w teren badawczy – Beskid Śląski i Beskid Żywiecki – gdzie pozostaną do czwartku 14 maja. Zwieńczeniem obozu będzie piątkowe (15 maja) popołudniowe podsumowanie z prezentacją wyników badań.
Dwa obszary badawcze
Tematem przewodnim III MOE jest dziedzictwo kulturowe dwóch grup etnograficznych: Górali Śląskich i Górali Żywieckich – wpisuje się to w ogłoszony przez Sejmik Województwa Śląskiego Rok Górali i Obrzędów Pasterskich 2026.
Działania badawcze podczas obozu zostaną ukierunkowane na poznanie niezwykłych tradycji dwóch grup etnograficznych – Górali Śląskich i Górali Żywieckich, przede wszystkim na badania i dokumentację przejawów kultury niematerialnej – obrzędów dorocznych i rodzinnych czy folkloru muzycznego. Przedmiotem pogłębionych badań mogą być również elementy wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, np.: wyplatanie z korzeni świerkowych w Beskidzie Śląskim, umiejętność gry na dudach żywieckich oraz sposób ich wytwarzania, gajdy – umiejętność wytwarzania instrumentu i praktyka gry lub żywieckie tradycje zdobnictwa bibułkowego, a także wikliniarstwa. Tutaj pojawią się także zagadnienia z projektu „Etnomozaika – współczesne dziedzictwo kulturowe wsi” Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi. Projekt ten zakłada zebranie wywiadów z mieszkańcami w wieku do 65 lat o współczesnych zwyczajach dotyczących świąt religijnych, świąt rodzinnych oraz folklorze i rzemiośle w danym regionie.
W ramach III edycji MOE proponowane są dodatkowo badania terenowe we wsiach powiatu żywieckiego i cieszyńskiego, z których część mieszkańców w latach 60. XX wieku została przesiedlona do pobliskich (a czasem znacznie oddalonych) miejscowości w związku z zalaniem tych terenów przy okazji budów zbiorników retencyjnych – Jeziora Żywieckiego i Jeziora Czerniańskiego. Takie, niewątpliwie traumatyczne przeżycia skutkowały zapewne istotnymi zmianami w wymiarze fizycznym i namacalnym (zmiana zawodu, kierunku edukacji, lokalizacji szkoły itp.), ale także zmianami o charakterze niematerialnym (problemy integracji z nowym otoczeniem, zaadaptowanie nowych zwyczajów lub próba narzucenia własnych, wpływ nowych uwarunkowań topograficznych na organizację dnia powszedniego i sposób spędzania wolnego czasu, pielęgnowanie pamięci o utraconym świecie lub pragnienie błyskawicznego i zupełnego odcięcia się od przeszłości na rzecz szybkiej integracji w nowym miejscu).
Te dwa zaproponowane tematy badawcze, pozornie odległe od siebie, łączą jednak takie zagadnienia jak: pamięć jednostkowa i zbiorowa, konstruowanie wspomnień, transmisja tradycji, obrzędy doroczne, rodzinne, zmiany a trwanie, ekologia, dyskurs medialny o regionie a narracje w obrębie grupy (endogeniczne). Istotną kwestią pozostaje pojęcie tożsamości i wspólnoty, ich przemiany w ponowoczesnym świecie, ich wpływ na otoczenie, współdziałanie w oparciu o więzi społeczne, ale i w poczuciu zagrożenia (różnie rozumianego) i utraty. Kierunek proponowanego obszaru badań stanowi doskonałą przestrzeń do poznawania, interpretacji i wreszcie pogłębiania wiedzy o tym regionie w kontekście tematów MOE.
Zapraszamy na Etnospacer „Niebo w codzienności”! 🌿⛪
Już 10 maja zapraszamy na wyjątkowe zwiedzanie tematyczne, które w odświeżonej odsłonie ponownie pojawia się w naszej ofercie. To propozycja dla wszystkich, którzy chcą spojrzeć na skansen z zupełnie innej perspektywy – przez pryzmat duchowości, symboliki i codziennych praktyk religijnych mieszkańców Górnego Śląska.
🕜 Start: godz. 13:30
⏳ Czas trwania: do 1,5 godziny
🎟 Koszt: 35 zł
👤 Prowadzenie: Piotr Czypionka
W trakcie spaceru porozmawiamy m.in. o:
– roli kapliczek przydrożnych i ich znaczeniu w przestrzeni wsi
– postaciach świętych ważnych dla mieszkańców różnych regionów Górnego Śląska
– „mariocentryzmie”, czyli kulcie maryjnym i jego przejawach: pielgrzymkach, odpustach czy dniach krzyżowych
– „świętym kącie” i jego miejscu w tradycyjnej izbie
– religijności mieszkańców Śląska Cieszyńskiego – podobieństwach i różnicach między katolikami a protestantami
– historii i architekturze kościoła z Nieboczów
Na terenie muzeum znajdują się dwa zabytkowe kościoły oraz liczne kapliczki, które stanowią ważny element tej opowieści. Warto dodać, że kościół z Nieboczów będzie dostępny tylko do pierwszej połowy roku – później zostanie czasowo wyłączony z użytkowania ze względu na prace konserwatorskie.
Po spacerze chętni będą mogli wziąć udział w Mszy Świętej.
Zapraszamy do wspólnego odkrywania „nieba w codzienności” – w przestrzeni, gdzie tradycja spotyka się z duchowością ✨.
Bilety do nabycia online i w kasie muzeum.
„O zakochanym utopcu i inne historie. Śląskie podania demonologiczne na podstawie przekazu depozytariuszki”. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
„O zakochanym utopcu i inne historie. Śląskie podania demonologiczne na podstawie przekazu depozytariuszki” – w marcu 2026 roku w Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” rozpoczęliśmy realizację zadania pod takim właśnie tytułem. Projekt otrzymał dofinansowanie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura ludowa i tradycyjna, w wysokości 75 000 zł. Całkowity koszt zadania wynosi 115 645 zł.
Głównym przedmiotem zadania jest publikacja dzieła depozytariuszki niematerialnego dziedzictwa – Pani Zofii Przeliorz – pt. O zakochanym utopcu i inne historie. Podania demonologiczne śląskich wsi. Będzie to już 6. tom w ramach nagradzanej i cieszącej się dużym zainteresowaniem czytelników serii wydawniczej „Jako downi bywało”, która została zainicjowana w celu publikowania dzieł depozytariuszy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. W ten sposób uchronione zostaną od zapomnienia cenne informacje o realiach społeczno-kulturowych, w tym zwyczajach, obrzędach, narracjach, które przechowywane są jedynie w ludzkiej pamięci.
Przygotowywana na jesień tego roku publikacja autorstwa Pani Zofii Przeliorz będzie zawierać 34 opowieści wierzeniowe z terenu Górnego Śląska (autorka zaczerpnęła historie od rodziny i innych mieszkańców regionu) oraz 30 stworzonych przez nią ilustracji. Owe opowieści ukażą się w dwóch wersjach językowych: polskiej i śląskiej.
W okresie od marca do grudnia realizować będziemy także szereg innych działań promocyjnych i popularyzatorskich (poinformujemy o nich w niedalekiej przyszłości), między innymi:
– warsztaty „Śląskie straszki” dla dzieci przedszkolnych i ich opiekunów. Tematyka zajęć dotyczyć będzie śląskiej wierzeniowości;
– nagranie audiobooka w dwóch wersjach językowych. Edycji w języku śląskim głosu użyczy sama autorka;
– „Dobranocki w skansenie”, czyli spotkania na terenie naszego Muzeum, podczas których, w otoczeniu zabytkowych obiektów autorka będzie przedstawiać wybrane opowieści wierzeniowe;
– spotkania autorskie z Panią Zofią Przeliorz.
Kolejna garść informacji o realizowanym projekcie już niebawem
Serdecznie zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie plenerowe – Odpust w Skansenie i Śląskie Gody, które odbędą się 1 maja. To doskonała okazja, by wspólnie celebrować bogactwo tradycji, folkloru i dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska w atmosferze muzyki, spotkań i rodzinnej zabawy.
Wydarzenie, współorganizowane przez Związek Górnośląski, od lat stanowi ważny punkt w kalendarzu kulturalnym regionu. Śląskie Gody to święto, podczas którego ożywają dawne zwyczaje, stroje i obrzędy, a odwiedzający mogą poczuć autentyczny klimat śląskiej tradycji.
Uroczystości rozpoczną się o godzinie 12:00 mszą świętą odpustową z oprawą muzyczną Orkiestry Reprezentacyjnej Polskiej Grupy Górniczej. Po nabożeństwie odbędzie się uroczysta procesja wokół kościoła.
Od godziny 13:00 na scenie plenerowej wystąpią zespoły od lat pielęgnujące i popularyzujące muzyczne dziedzictwo regionu:
W programie przewidziano również spotkania i rozmowy z ekspertkami, które przybliżą uczestnikom bogactwo śląskiej kultury.
Dr Dorota Świtała-Trybek – etnolożka z Uniwersytetu Opolskiego specjalizująca się w dziedzictwie kulinarnym oraz obrzędowości regionu która jest autorką licznych publikacji naukowych i popularyzatorskich – opowie o śląskich maszketach oraz dawnych odpustach i ich znaczeniu w życiu codziennym mieszkańców regionu.
O tradycyjnych strojach śląskich, ich różnorodności, symbolice i znaczeniu społecznym opowie Anna Grabińska z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu badaczka i popularyzatorka kultury ludowej, ze szczególnym uwzględnieniem tradycyjnego stroju śląskiego, która zajmuje się dokumentacją, rekonstrukcją oraz edukacją w zakresie ubioru regionalnego.
Całość wydarzenia poprowadzi Barbara Kowaczek-Jędrasik – edukatorka regionalna, animatorka kultury, pracownik ds. regionalizmu Instytutu Korfantego oraz działaczka na rzecz promocji dziedzictwa Górnego Śląska a także pełnomocniczka Prezydenta Miasta Katowice ds. regionalizmu.
Na uczestników czekać będą także liczne warsztaty i atrakcje, w tym:
Najmłodsi będą mogli spróbować swoich sił w tradycyjnych zabawach z wiejskiego podwórka.
Szczególną atrakcją dla najmłodszych będzie spektakl teatralny połączony z warsztatami w wykonaniu Teatru Bajkowe Skarbki Śląska:„Gospodarz i Juroszek – jak skrzat w domu pomaga”. Zapraszamy wszystkie dzieci na to wyjątkowe przedstawienie, które w przystępny i pełen humoru sposób przybliży elementy śląskiej tradycji i wyobraźni ludowej.
Podczas wydarzenia nie zabraknie również tradycyjnego jarmarku, na którym lokalni rękodzielnicy zaprezentują swoje wyroby, a odwiedzający będą mogli zakupić unikatowe produkty i regionalne przysmaki.
Dodatkową atrakcją będzie możliwość podziwiania tradycyjnych strojów ludowych uczestników wydarzenia. Osoby, które przybędą w kompletnym stroju regionalnym, będą mogły skorzystać ze specjalnego biletu wstępu na teren muzeum.
Serdecznie zapraszamy wszystkich mieszkańców regionu oraz miłośników śląskiej kultury do wspólnego świętowania i spędzenia tego dnia w wyjątkowej, pełnej tradycji atmosferze!
Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” ogłasza nowy konkurs skierowany do przedszkoli oraz szkół podstawowych – zadaniem uczestników jest wykonanie stracha na wróble.
Podobnie jak w przypadku konkursu na Marzannę, przedsięwzięcie przeznaczone jest dla grup dzieci. Najciekawsze prace zostaną nagrodzone wyjątkowym wyjściem dla całej klasy. Dodatkowo wykonane strachy na wróble zostaną wykorzystane podczas Nocy Muzeów, gdzie będą stanowiły element aranżacji przestrzeni muzealnej.
Prace konkursowe przyjmujemy od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30–15:30 w siedzibie Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”.
Zgłoszone prace zostaną wyeksponowane w przestrzeni muzealnej podczas Nocy Muzeów, która odbędzie się 16 maja. Dzięki temu staną się częścią wyjątkowej aranżacji wydarzenia.
Zachęcamy do udziału i kreatywnego podejścia do tematu.
IV edycja konwentu SLAVNI – święta kultury rodzimej, słowiańskiej i zakorzenionej – odbędzie się w dniach 25–26 kwietnia 2026 roku w malowniczym otoczeniu Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie. To jedyne w Polsce wydarzenie, które łączy literaturę, dawne rzemiosła, tradycje i rekonstrukcje historyczne w przestrzeni jednego z najpiękniejszych skansenów w kraju.
Uczestnicy konwentu będą mogli wziąć udział w szeregu atrakcji, m.in.:
SLAVNI to przestrzeń spotkań pasjonatów literatury, sztuki i tradycji. Wśród drewnianych chat, wiatraków i spichlerzy uczestnicy mogą zanurzyć się w atmosferze dawnych obrzędów i odkrywać bogactwo kultur słowiańskich, skandynawskich czy celtyckich.
Bilety na wydarzenie dostępne online i w kasie muzeum.
Ogólnopolska konferencja naukowa
Czy góral musi być pasterzem? Czy pasterz musi być góralem? Tradycja i współczesność wzajemnej zależności
Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”
28 października 2026 r.
Zaproszenie
Tytuł konferencji celowo został zapisany w formie co nieco prowokacyjnej, a postawione tam pytania sugerują tylko jedną odpowiedź, na dodatek przeczącą. Wywołanie fermentu było naszym zamiarem ponieważ to emocje zazwyczaj są czynnikiem skłaniającym do głębszej refleksji nad tym, co pozornie wydaje się oczywiste. W odniesieniu do tytułowej problematyki, chcemy choćby zwrócić uwagę na siłę stereotypu, który przecież jednoznacznie identyfikuje góralskość z pasterstwem i na odwrót. Może więc jednak istnieje coś, co łączy profesjonalne zajęcie z regionalnym pochodzeniem? Na to i wiele innych pytań wiążących się z tytułowym wątkiem będziemy poszukiwać odpowiedzi podczas ogólnopolskiej konferencji naukowej, do udziału w której serdecznie zapraszamy. Można w niej przyjąć rolę biernego słuchacza, ale i referenta, proponującego własne przemyślenia. Powinny one mieścić się w szeroko zakreślonym obrębie następujących zagadnień:
Chętnych do udziału w konferencji, w charakterze referenta, prosimy o wypełnienie i przesłanie na adres mail: krzyzanowski@muzeumgpe-chorzow.pl formularza rejestracyjnego [do pobrania poniżej]. Na zgłoszenia czekamy do 30 czerwca 2026 r. Referentów prosimy o wniesienie opłaty konferencyjnej w wysokości 200 zł. W cenie przerwy kawowe, obiad, publikacja. Zainteresowani biernym uczestnictwem proszeni są o wypełnienie i przesłanie na adres mail: krzyzanowski@muzeumgpe-chorzow.pl formularza rejestracyjnego [do pobrania poniżej]. Na zgłoszenia biernych uczestników czekamy do 18 października 2026 r.
DO ZOBACZENIA W CHORZOWIE
Wiosna to idealny czas, by zanurzyć się w świat ptasich śpiewów i odkryć tajemnice skrzydlatych mieszkańców skansenu. Przygotowaliśmy dla Was wyjątkowe spacery, które pozwolą spojrzeć na przyrodę z zupełnie nowej perspektywy.
Kwietniowy spacer ornitologiczny z pewnością będzie fascynującym doświadczeniem, ponieważ to miesiąc intensywnego życia ptaków. Wiele gatunków ptaków rozpoczyna okres lęgowy lub przygotowuje się do niego. Ptaki powracają z migracji, szukając odpowiednich miejsc do gniazdowania i poszukują partnerów. To czas intensywnych śpiewów i rytuałów godowych – można więc usłyszeć różnorodne dźwięki i melodyjne śpiewy, co sprawia, że spacer staje się dźwiękowym doświadczeniem. W kwietniu można także zaobserwować ptaki w trakcie budowy gniazd i składania jaj – będzie więc okazja by obserwować te procesy i poznać zachowania lęgowe różnych gatunków.
Podczas spaceru będzie można spotkać zarówno popularne gatunki, jak i prawdziwe ornitologiczne perełki – m.in. dzięcioła zielonego, sójki, kowaliki, rudziki, a nawet droździka. Spacer poprowadzi Katarzyna Skowrońska-Ochmann – członkini Górnośląskiego Koła Ornitologicznego, edukatorka oraz przewodniczka, która podzieli się swoją wiedzą i nauczy, jak rozpoznawać ptaki po wyglądzie i głosie. Tuż po spacerze dla rodzin zapraszamy na warsztaty malowania glinianych ptaszków!
Terminy wydarzenia:
🕗 godz. 8:00 | 📆 19.04.2026
🎟️ bilet: 35 zł / osoba
🕚 godz. 11:00 | 📆 19.04.2026
🎟️ bilet: 40 zł
Warto zabrać:
Pamiętajmy o szacunku dla przyrody – obserwujmy ptaki tak, by nie zakłócać ich naturalnego życia.
Do zobaczenia na spacerze!
